σιαλαδενίτιδα

Η σιαλαδενίτιδα αποτελεί μια φλεγμονώδη διαταραχή των σιελογόνων αδένων, η οποία μπορεί να εμφανιστεί αιφνίδια ή να εξελιχθεί σε χρόνια κατάσταση. Πρόκειται για μια πάθηση που συχνά συνδέεται με λοιμώξεις, μηχανικά εμπόδια στη ροή του σάλιου ή υποκείμενα νοσήματα. Αν και μπορεί να προσβάλει άτομα κάθε ηλικίας, είναι συχνότερη σε μεγαλύτερους ενήλικες, σε ανθρώπους με ξηροστομία, σε όσους αντιμετωπίζουν αφυδάτωση ή σε ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα. Η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση παίζει καθοριστικό ρόλο για την αποφυγή επιπλοκών και για την αποκατάσταση της λειτουργίας των σιελογόνων αδένων.

Τι είναι η σιαλαδενίτιδα;

Η σιαλαδενίτιδα είναι η φλεγμονή ενός ή περισσότερων σιελογόνων αδένων, της παρωτίδας, του υπογνάθιου ή του υπογλώσσιου αδένα. Η φλεγμονή μπορεί να οφείλεται σε λοίμωξη (βακτηριακή ή ιογενή), απόφραξη των εκφορητικών πόρων, αυτοάνοσες διαταραχές ή άλλες καταστάσεις που επηρεάζουν την παραγωγή και τη ροή του σάλιου.

Καθώς το σάλιο προστατεύει τη στοματική κοιλότητα, βοηθά στη διάσπαση της τροφής και συμβάλλει στη λίπανση της στοματικής και φαρυγγικής περιοχής, κάθε διαταραχή στη λειτουργία του μπορεί να οδηγήσει σε δυσφορία, πόνο και συχνά σε σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Αίτια της σιαλαδενίτιδας

Η σιαλαδενίτιδα μπορεί να προκληθεί από ποικίλους παράγοντες, οι οποίοι επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τους σιελογόνους αδένες.

Βακτηριακές λοιμώξεις και σιαλαδενίτιδα

Οι βακτηριακές λοιμώξεις αποτελούν μία από τις πιο συχνές αιτίες. Μικροοργανισμοί όπως ο σταφυλόκοκκος και ο στρεπτόκοκκος έχουν τη δυνατότητα να πολλαπλασιαστούν σε συνθήκες μειωμένης ροής σάλιου, οδηγώντας σε έντονη φλεγμονή. Συχνά αυτό παρατηρείται σε άτομα με αφυδάτωση, σε ηλικιωμένους ή σε όσους πάσχουν από σιαλολιθίαση.

Ιογενείς λοιμώξεις

Ιοί όπως ο ιός της παρωτίτιδας, ο Epstein–Barr και ο HIV μπορούν επίσης να προκαλέσουν την εμφάνιση της πάθησης. Οι ιογενείς μορφές οδηγούν συνήθως σε διάχυτο πρήξιμο και δυσφορία και εμφανίζονται συχνά με συνοδά συμπτώματα, όπως πυρετό.

Απόφραξη των σιελογόνων πόρων και σιαλαδενίτιδα

Η σιαλολιθίαση, δηλαδή η δημιουργία λίθων μέσα στον εκφορητικό πόρο, εμποδίζει την ομαλή ροή του σάλιου. Η στάση του σάλιου ευνοεί τη μικροβιακή ανάπτυξη και συχνά οδηγεί σε δευτερογενή φλεγμονή. Άλλοι παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια απόφραξη είναι οι ουλώδεις αλλοιώσεις, οι στενώσεις των πόρων και οι ανατομικές ανωμαλίες.

Αυτοάνοσα νοσήματα και σιαλαδενίτιδα

Νοσήματα όπως το σύνδρομο Sjögren ή ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος μπορούν να προκαλέσουν εκσεσημασμένη ξηροστομία και χρόνια φλεγμονή των αδένων. Το σύνδρομο Sjögren, ειδικά, θεωρείται από τις κύριες αιτίες χρόνιας σιαλαδενίτιδας.

Αφυδάτωση και κακή στοματική υγιεινή

Όταν δεν υπάρχει επαρκής ενυδάτωση, ο οργανισμός παράγει λιγότερο σάλιο, γεγονός που ευνοεί την ανάπτυξη μικροβίων. Παράλληλα, η κακή στοματική υγιεινή μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μόλυνσης, ιδίως σε άτομα με ήδη μειωμένη ροή σάλιου.

Μετεγχειρητικές καταστάσεις ή παρατεταμένη ακινητοποίηση

Μετά από επεμβάσεις στην περιοχή κεφαλής και τραχήλου ή ύστερα από περιόδους μειωμένης πρόσληψης τροφής και υγρών, οι σιελογόνοι αδένες μπορεί να υπολειτουργήσουν, γεγονός που αυξάνει το ενδεχόμενο εμφάνισης της πάθησης.

Συμπτώματα που προκαλεί η σιαλαδενίτιδα

Τα συμπτώματα που προκαλεί η σιαλαδενίτιδα μπορεί να κυμαίνονται από ήπια έως έντονα, ανάλογα με την αιτία και το εάν η πάθηση είναι οξεία ή χρόνια. Τα συνηθέστερα από αυτά είναι:

  • Πρήξιμο στον πάσχοντα αδένα, που συχνά γίνεται εμφανές κατά τη διάρκεια του φαγητού.
  • Πόνος ή έντονη ευαισθησία στην περιοχή, ο οποίος επιδεινώνεται με τη μάσηση ή την κατάποση.
  • Ερυθρότητα και θερμότητα στο δέρμα πάνω από τον αδένα.
  • Έκκριση πύου μέσα στο στόμα σε περιπτώσεις βακτηριακής λοίμωξης.
  • Πυρετός, ρίγη και γενική κακουχία.
  • Ξηροστομία, ιδιαίτερα όταν η πάθηση σχετίζεται με χρόνια φλεγμονή ή αυτοάνοση διαταραχή.
  • Περιορισμός στο άνοιγμα του στόματος ή δυσκολία στην κατάποση, κυρίως σε σοβαρές περιπτώσεις.

Οξεία και χρόνια μορφή σιαλαδενίτιδας

Στην οξεία μορφή, τα συμπτώματα εμφανίζονται απότομα και είναι συχνά έντονα. Στη χρόνια σιαλαδενίτιδα, το πρήξιμο και η δυσφορία μπορεί να επανέρχονται περιοδικά, ειδικά κατά τη διάρκεια των γευμάτων, λόγω της αυξημένης παραγωγής σάλιου.

Διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στην κλινική εξέταση και στο ιατρικό ιστορικό. Η ψηλάφηση του αδένα συχνά αρκεί για την ανίχνευση οιδήματος, ευαισθησίας ή πιθανής έκκρισης πύου από τον εκφορητικό πόρο.

Όταν υπάρχει υποψία απόφραξης, αποστήματος ή χρόνιας φλεγμονής, μπορούν να εφαρμοστούν απεικονιστικές εξετάσεις, όπως:

  • Υπερηχογράφημα, για την αξιολόγηση λίθων και οιδημάτων.
  • Αξονική τομογραφία, σε περιπτώσεις σοβαρής λοίμωξης ή αποστήματος.
  • Μαγνητική τομογραφία, χρήσιμη στη διερεύνηση χρόνιων ή πολύπλοκων καταστάσεων.
  • Σιαλογραφία, ειδική εξέταση για τη χαρτογράφηση των πόρων και πιθανών στενώσεων.

Η καλλιέργεια τυχόν πυώδους εκκρίσεως μπορεί να βοηθήσει στον καθορισμό του υπεύθυνου μικροοργανισμού και στη σωστή επιλογή αντιβιοτικού

Επιλογές αντιμετώπισης για τη σιαλαδενίτιδα

Η θεραπεία προσαρμόζεται ανάλογα με την αιτία και τη σοβαρότητα της πάθησης. Σε πολλές περιπτώσεις, η συντηρητική προσέγγιση είναι αρκετή, ενώ σε άλλες απαιτείται χειρουργική αποκατάσταση του προβλήματος.

Ως προς τη συντηρητική θεραπεία, αυτή συνήθως περιλαμβάνει:

Αντιβιοτικά, όταν υπάρχει υποψία ή επιβεβαίωση βακτηριακής λοίμωξης.

  • Επαρκή ενυδάτωση, που βοηθά στην αύξηση της παραγωγής σάλιου και στην αποβολή μικροβίων.
  • Θερμά επιθέματα και ήπιο μασάζ του αδένα, που βοηθούν στη μείωση της συμφόρησης.
  • Τροφές και καραμέλες με όξινη γεύση, όπως εσπεριδοειδή ή τσίχλα χωρίς ζάχαρη, που διεγείρουν τη σιελόρροια.
  • Καλή στοματική υγιεινή, ώστε να μειώνεται το μικροβιακό φορτίο.

Όταν ωστόσο υπάρχει απόστημα που δεν ανταποκρίνεται στη συντηρητική θεραπεία, μπορεί να χρειαστεί παροχέτευση. Σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενης χρόνιας σιαλαδενίτιδας με μόνιμη απόφραξη, μπορεί να συστηθεί:

  • αφαίρεση λίθων,
  • διαστολή ή καθαρισμός του εκφορητικού πόρου,
  • χειρουργική εξαίρεση του αντίστοιχου σιελογόνου αδένα.

Η χειρουργική αντιμετώπιση προτείνεται μόνο όταν όλες οι συντηρητικές μέθοδοι έχουν αποτύχει ή όταν η κατάσταση απειλεί τη λειτουργία του αδένα.

Πρόληψη και μακροχρόνια διαχείριση

Η πρόληψη της σιαλαδενίτιδας βασίζεται κυρίως στη διατήρηση της υγιούς λειτουργίας των σιελογόνων αδένων και στη μείωση των επιβαρυντικών παραγόντων. Στα βασικά μέτρα πρόληψης συγκαταλέγονται:

  • Συνεχής κατανάλωση νερού για αποφυγή αφυδάτωσης.
  • Καθημερινή στοματική υγιεινή με βούρτσισμα, νήμα και στοματικό διάλυμα.
  • Αποφυγή καπνίσματος και υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ, που επιδεινώνουν την ξηροστομία.
  • Χρήση τσίχλας ή καραμέλας χωρίς ζάχαρη για τόνωση της σιαλόρροιας.
  • Έλεγχος αυτοάνοσων νοσημάτων με τακτική ιατρική παρακολούθηση.

Γενικά, η σιαλαδενίτιδα είναι μια πάθηση που μπορεί να προκαλέσει έντονη ενόχληση και, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, να οδηγήσει σε σοβαρότερες επιπλοκές, όπως αποστήματα ή μόνιμη βλάβη του αδένα. Με σωστή διάγνωση, έγκαιρη θεραπεία και προσεκτική πρόληψη, οι περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζονται με επιτυχία.

Εάν παρουσιάσετε συμπτώματα όπως επίμονο πρήξιμο, πόνο ή έκκριση πύου, η Χειρουργός ΩΡΛ Δρ. Όλγα Παπαδοπούλου είναι σε θέση να αξιολογήσει την κατάσταση ώστε να αποφευχθούν επιπλοκές και να αποκατασταθεί πλήρως η λειτουργία των σιελογόνων αδένων.